Vasily Kandinsky
White Cross

Biały krzyż
styczeń–czerwiec 1922

W Białym krzyżu Kandinsky przenosi widza w przestrzeń, gdzie geometryczna dyscyplina zderza się z duchowym napięciem. Lata dwudzieste określał mianem swojego „chłodnego okresu” – i rzeczywiście, w jego obrazach dominować zaczęły formy geometryczne, komponowane z niemal matematyczną precyzją.

Tytuł wskazuje na detal kompozycji – biały krzyż w prawym górnym rogu. Powstaje on niejako „przy okazji” układu szachownicy, motywu często obecnego w dziełach z tego czasu. Kandinsky traktuje tu przestrzeń negatywną jak pełnoprawną formę, sprawiając, że raz dostrzeżony krzyż zaczyna rozmnażać się w oczach widza, ujawniając się w coraz to nowych wariacjach i stopniach wyrazistości.

Choć krzyż jest tu elementem abstrakcyjnym, nie traci swej symbolicznej mocy. Kandinsky wykorzystuje naszą skłonność do dosłownego odczytywania znaków i prowadzi ją w nieoczekiwanym kierunku. Dwa znaki, przypominające odwróconą cyfrę trzy, połączone ze strzałkami, tworzą wrażenie, jakby całe płótno podlegało rotacji. Formy zaczynają wirować, a obraz ożywa własnym ruchem.

Antygrawitacyjne zawieszenie kształtów, zestawionych na tle pozbawionym horyzontu, przywodzi na myśl dzieła suprematystyczne Kazimierza Malewicza. Ale podczas gdy u Malewicza krzyż był znakiem radykalnej rewolucji estetycznej, u Kandinsky’ego pozostaje on przede wszystkim punktem duchowego skupienia – światłem, które wyłania się z pustki.

Scroll to Top